Jak dbać o skórę latem
Nadchodzi lato, czas kąpieli słonecznych i odpoczynku. Jak zadbać o skórę w tym czasie? Jak rozsądnie korzystać z promieni słońca? O letnie porady poprosiliśmy Panią dr n. med. Urszulę Kozłowską, która jest specjalistą dermatologii, adiunktem w Klinice Dermatologii i Wenerologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
1. Oparzenia słoneczne zdarzają się niemal każdemu. Choć wydaje nam się, że prawidłowo chronimy skórę przed słońcem, to czasami i tak odczuwamy przykre zaczerwienie, ból i dreszcze. Jak radzić sobie z dolegliwościami po „przedawkowaniu” słońca?
Oparzenia, w tym oparzenia słoneczne, mogą mieć różne nasilenie. Począwszy od powierzchownego zaczerwienienia i obrzęku skóry, po objawy ogólne z gorączką, dreszczami i wymiotami.
Jeśli oparzenie dotyczy tylko skóry, która jest silnie ocieplona i zaczerwieniona, to zaleca się chłodne okłady, pod postacią nasączonej czystą, letnią wodą gazy. Choć istnieje przeświadczenie, że najlepiej ukoi naszą skórę zsiadłe mleko, to nie ma dowodów na to, by miało ono aż tak zbawienny wpływ. Polecane są także preparaty z panthenolem.
Jeśli pojawiają się objawy ogólne takie, jak gorączka, wymioty i dreszcze należy udać się do lekarza. Można zażyć kwas acetylosalicylowy lub inny lek niesteroidowy lek przeciwzapalny (np. ibuprofen).
Czasami zdarza się, że w niedługim czasie od poparzenia, pojawiają się bąble, które skutkują spełzaniem naskórka. Należy wtedy unikać wszelkich kremów, które nie są przeznaczone do skóry poparzonej. Skóra pozbawiona warstwy wierzchniej warstwy ochronne narażona jest na wnikanie drobnoustrojów, dlatego zaleca się spryskanie powierzchni oparzonej antybiotykiem i pozostawienie go na niej aż do wyschnięcia. Należy uważać, aby nie podrażnić takiej skóry ubraniem. Przy takim oparzeniu łatwo może dojść do odwodnienia, dlatego konieczne jest prawidłowe nawodnienie.
Błędem jest smarowanie skóry maścią lub kremem z kortykosteroidem. Nie przynosi to oczekiwanych efektów, a może prowadzić do powikłań.
2. Alergia jest w obecnym świecie powszechną dolegliwością. Czy można być uczulonym na słońce?
Emitowane przez słońce promieniowane ultrafioletowe może powodować reakcje alergiczne. Powstające pod wpływem promieniowana słonecznego zmiany alergiczne mogą objawiać się różny sposób. Najpowszechniej występująca jest wielopostaciowa osutka świetlna. To, co charakterystyczne to fakt, że pojawia się ona przy pierwszej w danym sezonie ekspozycji na słońce. Zmiany mają różnoraki charakter. Mogą prezentować się jako rumień, grudkowata wysypka lub drobne pęcherze. Występują w okolicach narażonych na promieniowanie, czyli tam, gdzie skóra nie jest osłonięta ubraniem. Leczenie takich zmian polega na podawaniu glikokortykosteroidów oraz leków przeciwhistaminowych. Łagodzą one stan zapalny oraz zmniejszają nasilenie świądu. Jeśli pacjent ma skłonności do wielopostaciowej osutki świetlnej, zaleca się stosowanie beta-karotenu w wysokich dawkach (1g/dobę) już od końca lutego. Wszystkie te leki powinny być stosowane po konsultacji z lekarzem.
Drugą jednostką chorobową, która zdarza rzadziej, jest świerzbiączka letnia. Objawy są podobne do tych występujących w wielopostaciowej osutce świetlnej, lecz na pierwszy plan wysuwa się bardzo uciążliwy świąd skóry.
Istnieje wiele innych schorzeń wywołanych procesami alergicznymi po ekspozycji na słońce. Każda taka dolegliwości powinna być skonsultowana z lekarzem, co umożliwi prawidłową terapię.
Istnieje jeszcze grupa schorzeń, które powstają u podłoża reakcji fototoksycznych. Pod wpływem promieniowania słonecznego, przyjmowane leki przekształcają się w substancje fotoaktywne i powodują silne podrażnienie skóry. Do leków, które mogą wywoływać reakcję fitotoksyczną należą m.in. antybiotyki (tetracykliny), leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (naproksen, diklofenak, piroksykam), leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpsychotyczne, leki przeciwcukrzcowe starszej generacji oraz leki stosowane w zapaleniu pęcherza moczowego (furagin). Warto pamiętać, że niektóre perfumy mogą zawierać substancje powodujące efekt fototoksyczny – np. olejek bergamotowy, dlatego kupując nowy kosmetyk należy sprawdzić jakie zawiera substancje.
W wielu chorobach pojawia się nadwrażliwość na promienie słoneczne i choć zmiany skórne mogą przypominać wielopostaciowe osutki świetlne to nie jest to reakcja alergiczna.
3. Czy małe dzieci mogą korzystać ze słonecznych kąpieli? Jak prawidłowo chronić ich skórę?
Uważa się, że do 1 roku życia dzieci nie powinny być poddawane bezpośredniej ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Natomiast w kolejnym roku ich życia możliwa jest umiarkowana ekspozycja na słońce i stosowanie specjalnych kosmetyków, które chronią skórę przed szkodliwym działaniem słońca. Najlepszym rozwiązaniem jednak jest ochrona skóry bawełnianym, przewiewnym ubrankiem oraz zakładanie ochronnej czapeczki. Kosmetyki przeciwsłoneczne dla dzieci mają odmienny skład od tych stosowanych u dorosłych. Nie zawierają parabenów (substancji konserwujących) oraz składają się z filtrów fizycznych a nie chemicznych. Filtry fizyczne (mineralne) stanowią mechaniczną barierę dla promieni słonecznych.
4. Wielu młodych ludzi z wyczekiwaniem czeka na kąpiele słoneczne, mając nadzieję, że rozwiążą one ich problem z trądzikiem. Czy to prawda, że opalanie łagodzi zmiany trądzikowe?
Paradoksalnie słońce początkowo poprawia wygląd skóry trądzikowej. Promieniowanie słoneczne ma działanie przeciwzapalne. Dodatkowo opalenizna ujednolica koloryt skóry i zmniejsza widoczność zmian trądzikowych. Po pewnym czasie jednak, dochodzi do pogorszenia stanu skóry. Warstwa rogowa naskórka pogrubia się i pory zostają zablokowane. Zmiany trądzikowe nasilają się.
5. Promieniowanie słoneczne to także zwiększone ryzyko nowotworów skóry? Jakie zmiany powinny sugerować czerniaka skóry?
W przypadku czerniaka, czyli nowotworu złośliwego wywodzącego się z komórek barwnikowych skóry stosuje się zasadę ABCD.
A – asymetria (ang. asymetry) – ocenia się symetryczność zmiany względem dwóch prostopadłych osi.
B – granica (ang. board) – istotny jest obrys zmiany. Im bardziej zniekształcony tym zmiana jest bardziej podejrzana.
C – barwa (ang. colour) – im więcej kolorów występuje w znamieniu tym większe ryzyko, że jest to zmiana nowotworowa.
D – oznacza szczegółową ocenę dermoskopową, która ocenia zmianę w dużym powiększeniu.
Niepokój zawsze powinny budzić nowo pojawiające się znamiona. Jeśli zauważamy, że na skórze widoczne są znamiona, których wcześniej nie widzieliśmy należy udać się do lekarza dermatologa.
6. Jakie znaczenie w procesie powstawania czerniaka ma opalanie?
Promieniowanie UV ma działanie drażniące. Dodatkowo pobudza tworzenie melaniny i aktywuje komórki barwnikowe. Każde oparzenie słoneczne jest czynnikiem ryzyka wystąpienia nowotworu, ale najistotniejsze są te, które dotknęły nas w dzieciństwie. Dlatego tak ważnym jest, by skóra dziecka była dobrze chroniona przed intensywnym promieniowaniem słonecznym.
7. Czy tzw. pieprzyki mogą przeistaczać się w nowotwory?
Tak, ale nie są znane dokładne statystyki dotyczące tego procesu. Istniej duża rozbieżność w wynikach przeprowadzonych badań. Przyjmuje się, że od 2% do 40% zmian może być podstawą do wystąpienia czerniaka. Zmiany barwnikowe powinny być dobrze chronione przed słońcem.
Warto jednak pamiętać, że 80% czerniaków powstaje de novo, czyli bez związku z występującymi wcześniej znamionami barwnikowymi.
8. Czy słońce przyspiesza starzenie się skóry?
Tak, szacuje się, że nawet 90% cech starzenia się skóry wywołanych jest działaniem promieniowania ultrafioletowego, z czego większe znaczenie mają promienie UVA niż UVB. Słońce powoduje, że warstwa rogowa staje się pogrubiała, powstają rozszerzenia naczyniowe. Dochodzi do zaniku włókien kolagenowych, skóra traci elastyczność, co powoduje powstawanie zmarszczek.
Istnieje cała gama zabiegów i preparatów, które mogą poprawić stan skóry starzejącej się pod wpływem słońca. Przeciwdziałają one wiotkości i pomagają w redukcji zmarszczek. Stosowanie peelingów, mezoterapii i mikredermoabrazji może ujędrnić zmęczoną i zniszczoną słońcem skórę, która na szczególną pielęgnację zasługuje przez cały rok.
Z dr n. med. Urszulą Kozłowską rozmawiała lek. Dorota Michałek
Wywiad powstał we współpracy z firmą On Board Public Relations Sp. z o.o.
